باران سبز

آلودگی نوری معضل جامعه مدرن

تا حالا چند بار به خورشید خیره شده اید؟ بعد از خیره شدن به جوشکاری چه احساسی داشته اید؟ نظرتان نسبت به راننده ای که پشت سرتان با نور بالا رانندگی می کند چیست؟ ما کم و بیش در زندگیمان تمام این موارد را دیده ایم. اگر اینطور است مطمئن باشید آلودگی نوری را تجربه کرده اید. آلودگی نوری نور مزاحمی است که اغلب در تاریکی شب ها ی باعث آزارهای چشمی شده و آسیب هایی را ناخواسته به روح و جسم ما وارد می کند. بگذارید در ابتدا ببینیم آلودگی نوری چیست: به نورهای مصنوعی که در زمان یا مکان نامناسب از استاندارد خود خارج شده و با کیفیت نامطلوب محیط زیست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده می سازد را آلودگی نوری می نامیم. یک نور استاندارد باید از سه فاکتور زمان و مکان و کیفیت بهره مند باشد.

● مکان مناسب
مکان مناسب برای نور، مکانی است که واقعا نیاز به روشن بودن محیط ضروری می نماید. دقیقا مانند پارکینگهای بزرگ شرکت واحد که با نور خیره کننده ای بی علت تا صبح محیط پارکینگ و چند خیابان اطراف را مثل روز روشن ساخته اند. حال آنکه تدابیرامنیتی در محیط یک بانک کم نورتر از پارکینگهای اتوبوسهای شرکت واحد است. باز هم بدنبال مثالهایی از این قبیل باشید زیرا پیدا کردن نمونه های استاندارد در کشور ما بمراتب دشوار تر از دیدن نمونه های غیر استاندار است.
● زمان مناسب
ضمن اینکه در روز(زمان) احتیاجی به روشن ماندن یک لامپ نیست در شب نیز در مسیرهای کم رفت و آمد احتیاجی به روشن ماندن انواع روشنایی ها نیست مانند نیمه شب در معابر کم رفت و آمد و یا در راهروی یک بیمارستان یا اداره. تا اینجا کمی با محیط هایی که در آن آلودگی نوری باعث آزارمان می شود آشنا شدیم. امیدوارم باعث شده باشد که کمی به اطرافمان بیشتر دقت کنیم. اما سوال اینجاست که چه چیز باعث آلودگی نوری می شود؟ در حقیقت در ابتدایی ترین نگاه چه گونه ای از لامپها را ما لامپ ناهنجار و غیراستاندارد می نامیم؟ آیا ما احتیاج داریم تا زیر هواپیماها یا اجرام معلق در آسمان تاریک شب را ببینیم. یا نیاز به داشتن ستاره ها داریم تا یادآور جایگاه واقعی ما در جهان شوند. تا شاید روزی به خود غره نگیریم که ما تنها مخلوق خداییم یا اینکه دست کودک خویش را بگیریم و دقایقی را بدون صرف هزینه به یک گردش علمی یا پیک نیک شبانه ببریم تا از زیبایی شب نیز بهره مند گردد. بدست آوردن کدامیک را ترجیح می دهید؟ دقت داشته باشید در یک لامپ غیر استاندارد بسته به نوع و طراحی آن از ۳۰ تا ۴۰ درصد اتلاف انرژی را به همراه دارد و همینطور دید عابران را نیز کم کرده و تحت شعاع قرار می دهد. فکر می کنید با اصلاح هر لامپ سر در خانه هایمان به چند روستا برق رسانی شود یا ساعات خاموشی مان کاهش یابد؟ اگر همه ما موارد ساده را در خصوص کنترل آلودگی نوری رعایت کنیم بی شک بیش از نصف آلودگی نوری شهرهایمان برطرف خواهد شد.
● اثرات مخرب آلودگی
اما اثرات مخرب آلودگی نوری بر انسان و محیط زیست به مراتب جدی تر از حد انتظار ماست. چه بهتر است ببینیم آلودگی نوری از کجا شروع شد و کشورهای پیشتاز تا به حال چه کرده اند؟ زمانی را تصور کنید که هنوز انسانها در غارها زندگی می کردند یا چرا آنقدر دور همین چند قرن اخیر. فکر می کنید روال زندگی آنان در طول شبانه روز چگونه بود. آنان مجبور بودند امورات زندگی شان را با طلوع و غروب خورشید تنظیم کنند. با اولین سپیده بیدار شده و با پایین رفتن خورشید به بستر بروند. در حقیقت سیکل زندگی طبیعی انسان به همین منوال است. ساعت درونی بدن و ریتمهای رفتاری در طول تاریخ بشریت با همین زمان بندی شکل گرفته و رفتارهای سالم و طبیعی انسان را تثبیت کرده اند. شما مطمئن باشید اگر غیر این بود خداوند در مراحل پیدایش زمین حتما لامپ را نیز در آفرینش خود قرار می داد. اما وجود هر نور مصنوعی برای انسان لازم نبود چرا که سلامت او و اطرافش را به خطر می انداخت... انسانها در طول تاریخ سعی کردند از عوامل طبیعی مانند جمع آوری کرمهای شب تاب،ساخت شمع ،استفاده از روغن های حیوانی و سوزاندن چوب برای روشن ساختن اطرافشان بهره مند شوند.
این روال تا اختراع برق توسط ادیسون ادامه داشت و همانطور که اول وسیله ای اختراع می شود و بعدها فرهنگش می آید رفته رفته استفاده از لامپ و برق در تمام خانه ها ادارات خیابانها و بزرگراه ها شیوع پیدا کرده و پا از حیطه خود فراتر نهاد و به وسیله ای جهت سرگرمی و بوجود آوردن زیبایی ها و رنگهای خیره کننده در آبنماها ساختمانها، برجها و... انجامید. سالیان سال مردمان روستا و شهرها بدون هیچ زحمتی به سادگی به نظاره ستاره ها ی دنباله دارها و گاه بارش های شهابی می نشستند اما به نظر می رسد نوعی سنت گریزی (همانگونه که در جوان های امروز می بینیم) دیده شد و سیل هجوم به سمت نور بدون توجه به استانداردهای احتمالی را در دهه های اخیر شاهد بودیم. اما از دست رفتن ستارگان چیز کمی نبود که بتوانیم آن را نبینیم. اولین مطالعات را در ستاره شناسان در حدود ۴۰ سال پیش در خصوص آلودگی نوری داشتند. چرا که پیش از محسوس بودن این افزایش روشنایی برای سایر افراد تجهیزات دقیق ستاره شناسان متوجه چنین شرایطی شده بود. کم فروغ تر شدن ستاره گان در شهر ها ی بزرگ آنان را برآن داشت تا چرایی موضوع را جویا شوند.
اما توجه جدی به این مسأله و تصویب اولین قوانین در سطوح منطقه ای، استانی و ملی به چند سال پس از آن موکول گردید. اولین گردهمایی علمی بین المللی دراین باره در اکتبر ۱۹۵۵ در ایتالیا و با موضوع آلودگی نوری ابعاد و احتمال وقوع برگزار گردید. و به فاصله ۲ سال اولین قانون محلی مبارزه با آلودگی نوری در ایتالیا به تصویب رسید. یکی از اولین و برجسته ترین قوانین مقابله با آلودگی نوری مربوط به ناحیه لومباردی کشور ایتالیاست که در سال ۲۰۰۰ به تصویب رسید و به الگوی مناسبی برای سایر مناطق و کشورها مبدل شد. کشورهای آمریکاو استرالیا نیز از پیشتازان این مبارزه هستند. در اینجا به چند بند از قانون منطقه لومباردی توجه فرمایید. سیستمهای روشنایی باید به وسیله سیستمهایی که قابلیت کم کردن میزان تابش نوررا پس از ساعات خاموشی شبانه دارند پشتیبانی شوند.
سیستمهای روشنایی باید مجهز به لامپهایی با حداکثر بازده با توجه به فناوری روز باشند. مقامات دولتی باید ترویج کننده اصولی باشند که در این قانون به آنها اشاره شده است و اولین کسانی هستند که کاربرد صحیح این قوانین را کنترل خواهند نمود. نصب کنندگان وسایل روشنایی تنها مجاز به نصب وسایلی هستند که روی آن قید شده باشد مطابق با قوانین مقابله با آلودگی نوری با مصرف حداقل انرژی منطبق با قانون منطقه لومباردی.

+نوشته شده در یکشنبه 13 بهمن1387ساعت11:29توسط <سما> |

آلودگی صوتی

عامل صدا ، انسان و سایر موجودات زنده را از بین نمی‌برد بلکه باعث ضعف شنوایی ، ناشنوایی و ناراحتی‌های عصبی می‌گردد. معمولا شدت صدا را با واحدی به نام دسی بل نشان می‌ دهند برای سنجش صداها نسبت log آنرا تعین می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد که از دست دادن شنوایی با سن افراد در جوامع صنعتی دیده می‌شود.صدا‌های شدید کوتاه مدت در انسان باعث ناشنوایی موقت می‌شود.

اگر انسان در معرض صداهای بلند ، برای مدت طولانی تری قرار گیرد ناشنوایی دائم پیش می‌آید. صدایی برابر ۹۰ دسی‌بل روی سیستم عصبی تاثیر می‌گذارد. در ممالک پیشرفته قدرت شنوایی زنان بهتر از مردان است. زیرا از نظر مشاغل صداهای کمتری را تحمل می‌کنند.

آلودگی‌های صوتی که در اطراف مناطق مسکونی موجب ناراحتی می‌گردند عبارتند از :
    ـ کارخانجات
    ـ کار‌های ساختمانی
    ـ صدا‌های ناشی از سیستم تهویه منازل
    ـ صدای ناشی از حمل و نقل (صدای موتور هواپیما ، بوق اتومبیل).

اثرات آلودگی صوتی

آزمایشات نشان می‌دهند که صدای به شدت ۱۶۰-۱۵۰ دسی‌بل برای بعضی حیوانات کشنده و مرگبار است. این حیوانات قبل از مرگ به تشنجات موضعی ، فلج و رعشه دچار می‌گردند. در انسانها رنگ‌پریدگی و بالارفتن فشارخون از اثرات آلودگی‌های صوتی است. درجه حرارت بدن نیز کاهش می‌یابد. صدا‌های مداوم عکس العملهایی را در بدن ایجاد می‌نماید. از جمله انقباض رگها بیشتر می‌گردد . درجه حرارت بدن نیز کاهش می‌یابد. صدا‌های مداوم عکس‌العملهایی را در بدن ایجاد می‌نماید از جمله انقباض رگها بیشتر می‌گردد و این حالت پس از قطع صدا هنوز ادامه می‌یابد. بدن انسان در خواب نیز یه محرکهای صوتی پاسخ می‌دهد بدون اینکه فرد از خواب بیدار شود. (ضربان قلب و حالات ماهیچه‌ها تغییر می‌کند.)

بیماری رینال Rahnauld

بررسی‌ها نشان می‌دهد که کارگران کارخانجات چوب بری که با اره کار می‌کنند و صدای ۱۲۵ دسی بل را تحمل می‌نمایند شبها وقتی به خانه برمی‌گردند انگشتان آنها سبز رنگ بعد سفید می‌گردد که علائم بیماری وازواسپاستیک می‌باشد که در نتیجه انقباض رگها و نارسایی در جریان خون عارض می‌گردد. که این ناراحتی به نام بیماری رینال یا انگشتان مرده معروف است.

نتایج حاصل از آزمایشات روی حیوانات

۱) موشهای آزمایشگاهی که در معرض صدای شدید قرار می‌گیرند به بیماریهای ویروسی حساستر می‌گردند.
۲) صدای فوق ا لعاده شدید در فعالیتها و عملکرد کبد حیوانات تغیر ایجاد می‌کند.
۳) صدای بلند بیش از ۱۱۵ دسی‌بل باشد فساد دندانهای موشها را سبب می‌گردد.
۴) کلسترول و چربی خون نیز افزایش می‌یابد. مقدار اسیاسکوربیک کاهش و مقدار گلبولهای سفید تا %۵۰ تقلیل می‌یابد.

تاثیر صدا به چه عواملی بستگی دارد؟
۱) طبیعت و شدت صدا
۲) نزدیکی شخص به منبع اصلی صدا
۳) ادامه و مداومت صدا
۴) وضع و موقعیت فیزیکی فرد

روشهای جلوگیری از آلودگی‌های صوتی

با توجه به اینکه معمولا صدا‌ها از تولید کننده‌ای پخش ، توسط گیرنده‌ای دریافت می‌شوند بنابراین جهت کنترل این آلودگی ، کاهش شدت صدا جلوگیری از انتشار و نفوذ صدا و محافظت از گیرنده (سیستم شنوایی) می‌تواند موثر باشد.

بنابراین در جهت جلوگیری ار آلودگی شدید صوتی :

۱) میزان صدا در محیط هایی که کارگران بطور مداوم در معرض فعالیتهای مغزی قرار دارند نباید از ۱۰ دسی‌بل تجاوز نماید.
۲) سعی شود از ورود ماشین آلات که بیش از حد معین آلودگی صوتی تولید می‌کنند جلوگیری شود.
۳) صدای ماشین‌آلات کارخانه‌ها نباید به بیرون ازکارخانه‌ها برسد.

منشا آلودگی صوتی را باید از بین برد.
۱) سعی شود از ایجاد واحدهای مسکونی در مجاورت فرودگاهها جلوگیری شود.
۲) ضد صدا کردن ساختمانها و واحدهای مسکونی.
۳) مضاعف یا دو لایه کردن شیشه پنجره‌ها در جهت جلوگیری از نفوذ صدای بیرون به داخل ساختمان.
۴) محدود و ممنوع کردن عبور کامیونها و وسائط نقلیه پر صدا.
۵) ایجاد نوارهای عریضی از درختان و پوششهای گیاهی که به میزان ۱۰ دسی‌بل از شدت صوت می‌کاهد.

شدت صوت

احساس بلندی و کوتاهی صدا مربوط به انرژی حمل شده با امواج صوتی است و بر حسب واحد دسی بل می‌باشد که یک واحد مقایسه‌ای است و عبارت است از ده برابر log نسبت شدت صدای مورد نظر «I» به شدت یک سطح مقایسه‌ای (۰I)= بطور قراردادی صدایی است که دارای ۰۰۰۲/۰ میکرو بار فشار بوده و به عنوان آستانه شنوایی در انسان در نظر گرفته می‌شود.

(dB=۱۰log(۱۰/۱۰ بنابراین ۱۰ برابر افزایش در شدت یک صدای خالص فقط ۱۰ دسی بل به مقیاس شدت اضافه می‌کند یا اینکه می‌توان گفت مثلا صدای ۵۰ دسی‌بل ۱۰ برابر بلندتر از صدای ۴۰ دسی‌بل و ۱۰۰ برابر بلندتر از صدای ۳۰ دسی‌بل است. فرکانس شنوایی انسان بین۲۰۰۰۰ - ۲۰ سیکل در ثانیه انجام می‌شود که دارای شدتی برابرا ۶۰ - ۳۰ دسی بل می‌باشد.

‌پیامدهای منفی و زیانبار ناشی از آلودگی صوتی بطور کلی در انسانها به قرار زیر است:
۱) نگرانی و ناراحتی عصبی
۲) نگرانی همراه با خستگی و کاهش راندمان کار
۳) دگرگونیهای دائم یا موقت در رفتار زیستی از قبیل انقباض نایژکها و تغییر ضربان قلب .
۴) ضایعه در دستگاه شنوایی و دیگر دستگاههای بدن.

+نوشته شده در یکشنبه 12 آبان1387ساعت18:4توسط <سما> |

4 مهر، روزي براي پاكسازي كوهستان

به جز 4 مهرماه كه در ايران به نام روز كوهستان پاك (يا روز پاكسازي‌ كوهستان) خوانده مي‌شود، روزهاي ديگري هم در طول سال داريم كه با كوهستان ارتباط دارند: 13 تير ( روز ملي دماوند)، 20 آذر ( روز جهاني كوهستان)، دوم ارديبهشت(روز زمين پاك) و... .

اگر اين روزها و مناسبت‌ها ما را به پيش گرفتن رويكردي مؤثر در جهت حفاظت كوهستان رهنمون نشوند، فقط مناسبت‌هايي خواهند بود براي اجراي نمايش‌هايي ميان تهي.

برگزاري برنامه‌هاي مناسبتي يا نمادين به مناسبت روز كوهستان پاك نه آنكه كم ارزش باشد، اما اگر همراه با اقدام‌هاي مؤثر در حفاظت كوهستان نباشد، از اهداف اين روز دور خواهد بود. در اينجا به يك مورد كاركرد مؤثر اشاره مي‌شود كه مي‌تواند الگويي باشد براي ديگر دوستداران كوهستان. منطقه علم‌كوه يكي از مهم‌ترين ميعاد‌گاه‌هاي كوهنوردي ايران است كه در محافل كوهنوردي جهان نيز شهرت قابل توجهي دارد.

در ماه‌هاي گرم سال، چند هزار نفر براي كوهپيمايي، صعود به قله‌ها، ديواره‌هاي بلند و يخ نوردي وارد اين منطقه مي‌شوند. عليدوست فرضي، مسئول قرارگاه كوهنوردي رودبارك از چند سال پيش، ضمن گفت‌وگوهاي رودررو با كوهنورداني كه به اين قرارگاه وارد مي‌شوند همواره آنان را به بازگرداندن زباله‌هايشان به محيط خارج از كوهستان تشويق كرده است.

همچنين مبلغ ناچيزي (قبلا 500 ريال و اخيرا 1000 ريال) از هر كوهنورد مي‌گيرد تا آن را صرف پاكسازي منطقه كند. او چندين سال است كه با كمك رسول نقدي، راهنماي منطقه، زباله‌هاي رها شده در نقاط پر‌رفت‌وآمد مانند سرچال، علم‌چال و حصارچال را جمع‌آوري مي‌كند و به پايين كوه منتقل مي‌كند. البته آنان در اين كار از قاطرداراني كه بار كوهنوردان را حمل مي‌كنند ونيز برخي افراد محلي كمك مي‌گيرند. اندك پولي هم كه در قرارگاه گرفته مي‌شود بخشي از هزينه پرداختي به قاطرداران را تامين مي‌كند.

عليدوست فرضي و رسول نقدي همچون پدران خود نه تنها به ورزش كوهنوردي ايران كه به محيط كوهستان خدمت مي‌كنند؛ خدمتي كه نه گذرا و نمادين بلكه هميشگي و مؤثر بوده است. اميد آنكه هريك از ما كه به كوه مي‌رويم و از اين محيط‌هاي زيباي طبيعي لذت مي‌بريم براي قدرداني از طبيعت هم كه شده از آلودن آن بپرهيزيم و اندكي از زباله‌هاي رها شده را جمع آوري و به خارج از كوهستان منتقل كنيم. در عين حال هرجا امكان كمك به پاكسازي كوهستان وجود دارد از پرداخت هزينه دريغ نكنيم اين حداقل كاري است كه هر شهروند ايراني مي‌تواند براي حفظ كوهستان كشورش انجام دهد.

منبع:روزنامه همشهری

+نوشته شده در چهارشنبه 3 مهر1387ساعت18:48توسط <سما> |

افزايش شديد آلودگي هوا در مهر ماه

براساس آخرين اندازه‌گيري‌هاي انجام شده ميزان آلاينده‌هاي سرطان‌زاي شناخته شده بنزن در هواي تهران دست‌كم بيشتر از 10 برابر استاندارد‌هاي اتحاديه اروپاست و با آغاز مهر ماه بيم‌ آن مي‌رود كه آلودگي هوا بيشتر شود.

از طرفي،كميته اجرايي كاهش آلودگي هواي تهران كه مسئول برگزاري جلسات با سازمان حفاظت محيط‌زيست است، با گذشت چند ماه هنوز جلسه‌اي براي بررسي مشكلات آلودگي‌هوا تشكيل نداده‌ كه اين امر نگراني مسئولان را در پي داشته‌است.

يوسف رشيدي، مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران در اين باره گفت: جديدترين اندازه‌گيري‌هاي انجام شده نشان مي‌دهد ميزان آلاينده سرطانزاي شناخته شده بنزن در هواي پايتخت بيش از 10 برابر استانداردهاي اتحاديه اروپاست.

به گزارش ايسنا، به گفته وي اندازه‌گيري هيدروكربن‌هاي خاص در هواي تهران نشان مي‌دهد وضعيت اصلا مناسب نيست؛ به شكلي كه ميزان آلاينده سرطانزاي بنزن در تهران بين 2 تا 5 برابر استاندارد سازمان بهداشت جهاني و بيش از 10 برابر استاندارد اتحاديه اروپا و ژاپن است.

مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران با تاكيد بر اينكه سرطانزايي بنزن در دنيا به اثبات رسيده است، افزود: اين ماده براي افزايش عدد اكتان و بهسوزي بنزين اضافه مي‌شود كه علت اصلي افزايش ميزان اين آلاينده بخارهاي بنزين و ترافيك است.

در تمام دنيا براي جلوگيري از افزايش اين آلاينده بخارهاي بنزين را كنترل مي‌كنند به شكلي كه بنزين توليدي با وجود دارا بودن عدد اكتان 95 تا 98 فراريت بسيار كمي‌دارد.

مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران همچنين درخصوص وضعيت كميته اجرايي كاهش آلودگي هواي تهران گفت: متأسفانه اين كميته از بهمن سال گذشته جلسه‌اي نداشته است و مسئولان آن هم پيگير مسئله نيستند.

ائم مقام شركت كنترل كيفيت هوا نيز با اشاره به پيش‌بيني سازمان هواشناسي كشور مبني بر كاهش نزولات جوي در پاييز امسال و همچنين افزايش چشمگير ترافيك تهران به واسطه بازگشايي مدارس از احتمال بالاي افزايش شديد آلودگي هواي تهران در مهر ماه خبر داد.

به گزارش سما، صدرالدين عليپور با اعلام اين خبر، گفت: با فرارسيدن مهرماه و كوتاه شدن طول روز و توزيع سفرهاي درون‌شهري در زمان كمتر، براساس اعلام مركز كنترل ترافيك با افزايش 30 درصدي سفرهاي درون‌شهري و تراكم ترافيك مواجه مي‌شويم.

اين در حالي است كه در ماه مبارك رمضان تغيير ساعات شروع كار ادارات، مدارس و مراكز تجاري و همزمان بودن آنها و نيز اضافه شدن تردد 3ميليون دانش‌آموز در اين ايام، در عمل موجب ايجاد ترافيك بسيار سنگين مي‌شود.

به گفته عليپور ساعات اوج ترافيك صبحگاهي بين ساعت 8 تا 10 خواهد بود و از آنجايي كه 80درصد آلودگي هواي شهر تهران ناشي از منابع متحرك است به احتمال فراوان، افزايش چشمگير آلودگي هوا را به همراه خواهد داشت كه اين موضوع با توجه به مقايسه 15 روز قبل و 15 روز بعد از گشايش مدارس از لحاظ تعداد روزهاي ناسالم در برخي سال‌ها افزايش چشمگيري داشته است.

وي در ادامه با تاكيد بر اين مهم كه كميته اجرايي كاهش آلودگي هوا مهم‌ترين و مؤثرترين مرجع تصميم‌گير و تصميم‌ساز در عرصه آلودگي هواي كلانشهر تهران است، تشكيل نشدن جلسات اين كميته طي 8 ماه گذشته را مورد انتقاد قرار داد و اظهار داشت:
با وجود وعده رئيس اين كميته كه تصدي مقام معاونت محيط‌زيست انساني سازمان حفاظت محيط‌زيست را نيز بر عهده دارد، طي هفته‌هاي اخير نيز اين جلسه تشكيل نشد.

معصومه ابتكار، رئيس كميته محيط‌زيست شوراي اسلامي شهر تهران نيز در چهل و هشتمين نشست اين كميته كه به‌دليل عدم‌تشكيل جلسات كميته اجرايي كاهش آلودگي هواي تهران به بررسي شرايط و آلودگي هواي تهران اختصاص داشت، با اشاره به شروع فصل پاييز و آغاز سال تحصيلي يكي از نگراني‌هاي مديريت شهري را آلودگي هواي شهر دانست.

به گزارش ايسنا، او در اين جلسه افزود: درست است كه در آغاز سال تحصيلي نگراني از ترافيك و آلودگي هوا بيشتر مي‌شود ولي مديريت شهري به‌عنوان سياستگذار و برنامه‌ريز شهر براي كاهش آلودگي هوا نبايد به‌صورت مقطعي عمل كند.

منبع:روزنامه همشهری

+نوشته شده در یکشنبه 31 شهریور1387ساعت14:12توسط <سما> |